Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą to rozległy obszar chroniony rozciągający się między Częstochową a Lublińcem, w północnej części województwa śląskiego. Utworzony w grudniu 1998 roku zajmuje prawie 39 tysięcy hektarów nizinnych lasów, podmokłych łąk i malowniczej doliny rzeki Liswarty. To miejsce dla tych, którzy szukają spokojnych szlaków z dala od tłumów – tutaj przyroda wygląda zupełnie inaczej niż w typowo śląskim krajobrazie.
Główna oś parku biegnie wzdłuż Liswarty, a rozległe kompleksy leśne rozciągają się na terenie czterech nadleśnictw: Herby, Lubliniec, Koszęcin i Kłobuck. Siedziba parku znajdowała się początkowo w Herbach, później przeniesiono ją do sąsiedniej Kaliny.
- unikalne tereny podmokłe
- rzadkie gatunki ptaków
- malownicze szlaki rowerowe
- rezerwaty chroniące cisy
- najstarszy drewniany kościół na Śląsku
Czym wyróżnia się Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą
Krajobraz tutaj rzeczywiście odbiega od tego, co kojarzy się ze Śląskiem. Zamiast pagórków i kamieniołomów – płaskie, miejscami wilgotne lasy sosnowe przeplatane olsami, łęgami i fragmentami świetlistych dąbrów. W drzewostanie dominuje sosna, ale sporo jest też olch, dębów i jesionów.
Szczególną wartość mają tereny podmokłe – wilgotne łąki, wrzosowiska i zbiorowiska roślinności wodno-torfowiskowej. Stawy hodowlane dodają uroku i przyciągają ptaki wodne. To właśnie ochrona tych cennych siedlisk była głównym powodem utworzenia parku.
Najbardziej unikalne fragmenty objęto ochroną rezerwatową. Rezerwaty „Cisy nad Liswartą” i „Cisy w Łebkach” chronią stanowiska cisa pospolitego – drzewa, które w Polsce jest rzadkością. W tych rezerwatach w drzewostanie pojawia się również olsza czarna. Oprócz tego na terenie parku znajdują się rezerwaty „Łęg nad Młynówką” oraz „Rajchowa Góra”.
Kościół parafialny pw. Matki Bożej Różańcowej w Boronowie, zbudowany w 1611 roku z drewna sosnowego, to najstarszy drewniany kościół na Śląsku. Znajduje się na Szlaku Architektury Drewnianej województwa śląskiego.
Rzadkie rośliny i obserwacja ptaków nad Liswartą
Wśród roślin można natknąć się na prawdziwe rarytasy. Różanecznik katawbijski – gatunek pochodzący z Ameryki Północnej – pojawia się tu w formie pomnika przyrody. Rosną też wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, rosiczka okrągłolistna i kilka gatunków storczyków.
Dla miłośników obserwacji ptaków park to prawdziwa gratka. Występują tu rzadkie drapieżniki: orzeł bielik, rybołów i orlik krzykliwy. Tereny podmokłe stanowią doskonałe środowisko dla bociana czarnego – ptaka o wiele bardziej płochliwego niż jego biały kuzyn. Poza tym można spotkać czaple, dzikie gęsi i łabędzie.
Ssaki też mają się tu dobrze – jelenie, sarny i zające są na porządku dziennym. Leśne ścieżki prowadzą przez tereny, gdzie szansa na spotkanie zwierzyny jest całkiem spora, szczególnie o świcie lub zmierzchu.
Szlaki rowerowe i piesze przez lasy nad Liswartą
Przez park przebiegają szlaki turystyczne, zarówno piesze jak i rowerowe. Drogi pożarowe w okolicach Taniny i na północ od Łebków są dobrze utrzymane i nadają się świetnie do jazdy na rowerze. Trasy między Głąbami a Herbami bywają bardziej zarośnięte, ale dla pieszych wciąż przejezdne.
Utwardzona droga z Lisowa przez Taninę do Łebków to dobra opcja na spokojną przejażdżkę – niewielki ruch samochodowy i całkiem fajne widoki. Można też spływać kajakiem Liswartą, choć wymaga to sprawdzenia aktualnego stanu wody.
Parking przy leśniczówce nadleśnictwa Herby służy jako punkt startowy dla wielu tras. Inny popularny punkt to parking przy „Dwóch Stawach” – duży, może pomieścić około stu aut, a obok znajduje się staw z piaszczystą plażą. Miejsce to jest wyraźnie przygotowane pod większy ruch turystyczny i nadaje się na rodzinny piknik.
Zabytki i historia ukryte w parkowych lasach
Park kryje sporo śladów historii. Na jego terenie znajduje się 112 obiektów zabytkowych, 6 zabytkowych parków, 10 cmentarzy oraz 123 stanowiska archeologiczne. W rejestrze zabytków ujętych jest 9 obiektów.
Zespół zabudowań folwarcznych we wsi Hadra pochodzi z pierwszej połowy XIX wieku, choć pierwsze budynki powstały już około 1781 roku. Murowany spichlerz z tego samego okresu również zachował się w dobrym stanie.
Wspomniana już świątynia w Boronowie to drewniany kościół na planie krzyża greckiego z 1611 roku. Inny zabytkowy kościół – pw. Św. Marcina w Cieszowej – pierwotnie wzniesiono w 1598 roku. Na terenie parku zachowały się też fortyfikacje polowe z okresu II wojny światowej w okolicach Herb.
Na terenie parku znajduje się 54 pomniki przyrody – głównie stare, okazałe drzewa. Wyjątek stanowi stanowisko różanecznika katawbijskiego chronione jako pomnik przyrody.
Dla kogo jest Park Krajobrazowy Lasy nad Górną Liswartą
To miejsce przede wszystkim dla tych, którzy wolą ciszę od atrakcji. Rodziny z dziećmi znajdą tu przestrzeń do spacerów i pikników – zwłaszcza w okolicy stawów. Miłośnicy rowerów mają do dyspozycji kilometry leśnych dróg.
Obserwatorzy ptaków będą w swoim żywiole, szczególnie wczesnym rankiem. Osoby interesujące się historią mogą połączyć wędrówkę z odwiedzinami zabytkowych kościołów i folwarków.
Park nie oferuje spektakularnych widoków ani infrastruktury turystycznej na każdym kroku. To raczej miejsce na spokojny dzień w lesie, bez pośpiechu. Warto mieć to na uwadze planując wizytę – nie ma tu kolejek linowych ani punktów widokowych z restauracjami.
Praktyczne informacje – dojazd, czas zwiedzania, koszty
Park rozciąga się na dużym obszarze między Częstochową a Lublińcem, obejmując tereny w okolicach Herb, Lublińca i Koszęcina. Dojazd samochodem jest najprostszy – można kierować się do konkretnych miejscowości na terenie parku, jak Herby, Kalina, Tanina czy Łebki.
Wstęp na teren parku krajobrazowego jest bezpłatny – to obszar chroniony, ale otwarty dla turystów. Nie ma biletów ani godzin otwarcia. Rezerwaty przyrody mogą mieć ograniczenia w dostępie, warto to sprawdzić przed planowaną wizytą.
Czas zwiedzania zależy od tego, co się planuje. Na spacer jednym ze szlaków wystarczy 2-3 godziny. Pełny dzień z rowerem i piknikiem to lepszy wybór, żeby poczuć klimat miejsca. Dla obserwatorów ptaków najlepsze są wczesne godziny poranne.
Latem warto przygotować się na muchy – końskie muchy potrafią być uciążliwe w niektórych partiach lasu. Repelent przyda się na pewno. Butelka wody i przekąski też, bo infrastruktury gastronomicznej na szlakach praktycznie nie ma.
Więcej informacji można znaleźć na stronach Zespołu Parków Krajobrazowych Województwa Śląskiego lub bezpośrednio kontaktując się z siedzibą parku w Kalinie.